నవరాత్రిలో నాలుగవ రోజు విశ్వ సృష్టికర్త అయిన మాత కూష్మాండకు అంకితం చేయబడింది. మెరిసే చిరునవ్వుతో మొత్తం విశ్వాన్ని సృష్టించినందున మాత కూష్మాండను తరచుగా నవ్వుతున్న దేవత అని పిలుస్తారు.
కుష్మాండకు.. వివిధ సంస్కృత పదాల నుంచి వచ్చింది. ఇక్కడ కు అంటే చిన్నది, ఉష్మ అంటే వెచ్చదనం, శక్తి, అండ అంటే విశ్వ గుడ్డు. అందువల్ల కుష్మాండ అనే పేరు విశ్వం అని పిలువబడే ఈ చిన్న విశ్వ గుడ్డు సృష్టికర్త అని అర్థం. కు అనే పదం కూడా నంబర్ వన్ను సూచిస్తుంది. కాబట్టి ఈ పేరు ఆమె అన్ని శక్తి, కాంతి, జీవితానికి మొదటి మూలం లేదా ఆది శక్తి అవతారం అని కూడా సూచిస్తుంది.
మాత కూష్మాండకు ఎనిమిది చేతులు ఉంటాయి. అందుకే ఈమెను అష్టభుజ దేవి అని కూడా పిలుస్తారు. ఆమె త్రిశూలం, చక్రం, కత్తి, కొక్కెం, గద, విల్లు, బాణం, అమృతం, రక్తంతో నిండిన రెండు పాత్రలను కలిగి ఉంటుంది. ఆమె ఒక చేయి ఎల్లప్పుడూ అభయముద్రపై ఉంటుంది. దాని నుంచి ఆమె తన భక్తులందరినీ ఆశీర్వదిస్తుంది. ఆమె సింహం (ధర్మం) పై స్వారీ చేస్తుంది. ఆమె సూర్యుని మధ్యలో కూర్చొని, సూర్యుడికి దిశానిర్దేశం చేస్తుంది. తన మిరుమిట్లు గొలిపే చిరునవ్వుతో అజ్ఞానం అనే చీకటిని తొలగిస్తుంది. ఆమె విశ్వాన్ని జన్మనిచ్చిన, శక్తినిచ్చి పెంచిన తల్లి.
ఆచారాలు.. ఆరాధన..
కూష్మాండ దేవిని పూజించేటప్పుడు.. పసుపు రంగు దుస్తులు ధరించి, సువాసనగల పసుపు గంధపు చెక్కతో దేవతను అలంకరించండి. పవిత్ర మంత్రాన్ని పఠించేటప్పుడు దేవతకు ప్రేమపూర్వక నివాళిగా సింధూరం, పవిత్ర దారం (మోవలి), పగలని బియ్యం గింజలు (అక్షింతలు), తమలపాకుపై కుంకుమపువ్వును సమర్పించండి. దైవిక సంబంధాన్ని పెంపొందించడానికి, దుర్గా సప్తశతి లేదా సిద్ధ కుంజిక స్తోత్రం చదువండి. ఇది గొప్ప ప్రయోజనాలను ఇస్తుంది. కుష్మాండ మాత హృదయంలో పసుపు రంగుకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది కాబట్టి, మీ భక్తి పూజ సమయంలో ఆమెకు పసుపు రంగు దుస్తులు, శక్తివంతమైన గాజులు, రుచికరమైన తీపి పదార్థాలు, ప్రతీకాత్మక కమలాన్ని సమర్పించండి. అదనంగా దేవతకు మాల్పువ భోగ్ను సమర్పించడం వల్ల అదృష్టం వస్తుంది.
విశ్వ జనన కథ..
జతుకాసురుడిపై విజయం సాధించిన తర్వాత.. మాలి, సుమాలి అనే ఇద్దరు భయంకరమైన అసురులు (రాక్షసులు) శివుని కోసం తీవ్రమైన తపస్సు ప్రారంభించారు. వారి తపస్సు చాలా లోతైనది. అది వారి శరీరాలు ప్రకాశవంతమైన కాంతిని వెదజల్లేలా చేసింది. సూర్యదేవుడు భూమిపై ఈ పెరుగుతున్న తేజస్సును గమనించి ఆసక్తిని పెంచుకున్నాడు. సౌర వ్యవస్థలో తన సాధారణ స్థానాన్ని వదిలి, అతను దర్యాప్తు చేయడానికి దగ్గరగా వెళ్ళాడు. దీనివల్ల అనుకోకుండా విశ్వంలో ఆటంకాలు కలిగించాడు. వారికి తెలియకుండానే సోదరులు ధ్యానంలో మునిగిపోయారు. సూర్యుని రాకను విస్మరించారు.
సూర్యుడు దగ్గరకు వచ్చేసరికి.. తీవ్రమైన తేజస్సు వల్ల మాలి, సుమాలిని బూడిదగా మారారు.ఈ విషయం తెలుసుకున్న శివుడు కోపంతో ఆయనను దహించి వేశాడు. ఆయన తన త్రిశూలాన్ని సూర్యదేవుడిపై విసిరాడు. సూర్యదేవుడు స్పృహ కోల్పోయి మొత్తం ప్రపంచాన్ని చీకటిలోకి నెట్టాడు. ఈ అంతరాయం ఖగోళ వస్తువుల మధ్య అసమతుల్యతకు దారితీసింది.
దేవతల తండ్రి అయిన ఋషి కశ్యపుడు.. సూర్యదేవుడు నేలపై స్పృహ కోల్పోయి పడి ఉండడం చూసి తీవ్ర మనస్తాపానికి గురయ్యాడు. దుఃఖంతో కుంగిపోయిన ఆయన తన కొడుకును కూడా కోల్పోతానని ప్రవచిస్తూ శివుడిని శపించాడు. తన ఘోరమైన తప్పును గ్రహించిన శివుడు పార్వతి సహాయం కోసం ఆశ్రయించాడు. ఆమె అన్ని శక్తికి అంతిమ మూలం, విశ్వానికి తల్లి అని ఆమె గ్రహించడానికి సహాయం చేశాడు.
అప్పుడు పార్వతి సూర్యదేవుడు పడుకున్న ప్రదేశానికి చేరుకొని అగ్ని, కాంతి గోళాన్ని సృష్టించింది. దీనిని మనం ఇప్పుడు సూర్యుడిగా పిలుస్తాం. ఆమె మండుతున్న బంతి నుంచి ఉద్భవించినప్పుడు, ఆమె విశ్వం శాశ్వత సౌందర్యం వలె ప్రకాశించింది. ఒక చిన్న చిరునవ్వుతో.. ఆమె “విశ్వ గుడ్డు” ను ఉత్పత్తి చేసింది. దాని నుంచి సృష్టి ప్రారంభమైంది. గెలాక్సీలు, గ్రహాలు, మొక్కలు, జంతువులు, కీటకాలు, మానవులు ఉనికిలోకి వచ్చారు.
విశ్వాన్ని సృష్టించిన తర్వాత, కూష్మాండ మాత ముగ్గురు అత్యున్నత దేవతలను సృష్టించింది. మహాకాళి, మహాలక్ష్మి, మహాసర్స్వతి. మహాకాళి ఆమె ఎడమ కన్ను నుంచి, మహాలక్ష్మి నుదిటిపై ఉన్న మధ్య కన్ను నుంచి, మహాసరస్వతి ఆమె కుడి కన్ను నుంచి జన్మించింది. మహాకాళి శరీరం నుంచి ఒక పురుషుడు, స్త్రీ జన్మించారు. పురుషుడు శివుడికి పది చేతులు, ఐదు తలలు ఉండగా, స్త్రీ సరస్వతికి నాలుగు చేతులు, ఒక తల ఉన్నాయి.
అదేవిధంగా మహాలక్ష్మి శరీరం నుంచి ఒక పురుషుడు, స్త్రీ జన్మించారు. పురుషుడు బ్రహ్మకు నాలుగు చేతులు, నాలుగు తలలు ఉండగా, స్త్రీ లక్ష్మికి ఒక తల, నాలుగు చేతులు ఉన్నాయి. కూష్మాండ మాత మహాసరస్వతిని చూసినప్పుడు.. ఆమె ఒక పురుషుడు, స్త్రీని చూసింది. పురుషుడికి విష్ణువు అని పేరు పెట్టారు. నాలుగు చేతులు, ఒక తల ఉంది. స్త్రీకి శక్తి అని పేరు పెట్టారు. అప్పుడు కూష్మాండ మాత శివుడికి శక్తిని, సరస్వతిని బ్రహ్మకు, విష్ణువుకు లక్ష్మిని వారి భార్యలుగా ఇచ్చింది.
ఆదిశక్తి, మాత కూష్మాండ రూపంలో, విశ్వాన్ని భరించి, సూర్యుని కేంద్రంలో నివసించాలని ఎంచుకుంది. విశ్వానికి వెచ్చదనం, కాంతిని ప్రసరింపజేసే శక్తితో దానిని నింపింది. ఆమె ప్రకాశం సూర్యుడికి శక్తినిస్తుంది. ఈ ప్రకాశవంతమైన శక్తి ఆమెను “సూర్య మండల అంతర్వర్ధిని” అని పిలుస్తుంది. ఇది సౌర వ్యవస్థలో ఆమె ఉనికిని సూచిస్తుంది.